17 Mayıs 2026
Böbreklerin görevleri nelerdir?
Normal olarak, bel hizasında sağ ve sol yan boşluklarda yer alan iki böbreğimiz vardır. Böbrekler kişinin yumruğu büyüklüktedirler. İnsanların doğdukları andan itibaren sağlıklı olarak yaşayabilmeleri için böbreklerin çalışması şarttır. Aldığımız besinler, enerji sağlamak üzere parçalandığı sırada pek çok “atık madde” açığa çıkar ve kana karışır. Bu artık maddelerin bazıları vücudumuz için zararlıdır ve atılmaları gerekir. Böbreklerimizin işi, sadece vücudumuzdaki fazla suyu, tuzları ve zararlı maddeleri idrarla atmaktan ibaret değildir. Bunun yanında başka önemli görevlerde üstlenmişlerdir. Örneğin, bazı hormonları salgılarlar. Bu hormonlardan bir kısmı kan basıncını, yani tansiyonu düzenler. Yine böbreklerimizden salgılanan özel bir hormon, kırmızı kan hücrelerinin yapılmasını sağlar. Kemiklerin gelişiminde önemli bir rol oynayan D vitaminin de etkisini gösterebilmesi için böbreklerde özel bir işlemden geçmesi gerekir.
Böbrekler ve idrar yolları doğuştan hasta olabilir mi?
Normal zamanında doğan sağlıklı bebeklerin böbrekleri ve idrar yolları gelişimlerini tamamlamıştır ve görevlerini eksiksiz olarak yerine getirebilir. Ancak nadiren, bazı bebeklerin böbrekleri anne karnında hiç gelişmeyebilir veya küçük yada yapısı bozuk olarak kalabilir. Böyle bir bebek hiç idrar yapmasa bile doğuma kadar yaşayabilir; çünkü vücudunda biriken artık maddeler anne kanı ile temizlenir. Ancak iki böbreği de olmayan bir bebeğin doğumdan sonra hayatını sürdürmesi mümkün değildir. Buna karşılık, bir böbreği tamamen sağlıklı, diğer böbreği ise hiç gelişmemiş veya iş görmeyen bir yenidoğan normal olarak yaşar. Bu durum çoğu defa hayatın daha sonraki dönemlerinde de önemli bir sorun yaratmaz. İdrar yollarının gelişimi sırasında, idrar borusunun üst veya alt ucunda darlık ortaya çıkabilir. Bu darlıklar idrar akımını engelleyerek dar bölgenin üst tarafında idrarın birikmesine ve idrar yolunun genişlemesine sebep olur.
Anne karnındaki bebeklerde böbrek ve idrar yolu hastalıklarını teşhis edebilir miyiz?
Günümüzde kullanılan modern ultrasonografi cihazları ile gebeliğin üçüncü ayından itibaren bebeğin böbreklerinde veya idrar yollarındaki şekil bozuklukları görülebilmektedir. Böylece, bu bebekleri, doğumdan sonra daha hastalık belirtileri ortaya çıkmadan ve hatta gerekirse anne karnında iken tedavi etmek mümkün olmaktadır.
İdrar yolu iltihabı nedir?
Böbreklerin ve idrar yollarının iltihaplanması, çocuklarda, özelliklede kız çocuklarında sık olarak rastlanılan bir durumdur. Bu hastalıkta mikroplar genellikle idrar yollarının ilt ucundan vücuda girer ve idrar kesesinde çoğalır. İltihaplanma, çoğu defa sadece idrar kesesinde sınırlı kalır. Ancak bazı durumlarda böbreklere kadar da yayılabilir. Böbreklerin sık, sık iltihaplanması ise, sonunda böbrek yetersizliğine yol açar. Bunu önlemek için idrar yolu iltihaplarının zamanında uygun antibiyotiklerle tedavi edilmesi gerekir. İdrar yolu iltihabı, idrar yolları tamamen normal yapıda olan çocuklarda da ortaya çıkabilir. Ancak, böbreklerde ve idrar borusu ve kesesinde kist, taş, darlık gibi bozukluklar varsa ya da idrarın geri tepmesi söz konusu ise idrar yollarının iltihaplanma riski artar.bu nedenle idrar yolu iltihabı geçiren çocukların altta yatabilecek hastalıklar yönünden mutlaka araştırılması gerekir. Bazı durumlarda iltihaplanmaya yol açan bozukluk ameliyatla düzeltilebilir.
Böbreklere idrar kaçması demektir?
İdrar, böbreklerden aşağıya doğru akar ve idrar kesesinde birikir. Normal koşullarda idrar kesesinde yukarıya, yani böbreklere doğru idrar geçişi olmaz. Bazı çocuklarda, idrar borusunun keseye girdiği yerde doğuştan bir gevşeklik veya idrar kesesinin boşalmasında güçlük olabilir. Her iki durumda da, kesede biriken idrar geriye, idrar borusuna ve oradan da böbreklere kaçar. İşte buna idrarın geri tepmesi denir. İdrarın geri tepmesi, mikropların böbreklere kolayca ulaşmasına ve iltihaplanmaya yol açar. Bunun önlenmesi için uzun süreli ilaç tedavisi, bazen de ameliyat gerekebilir.
Nefrit nasıl bir hastalıktır?
Nefrit, vücudumuzun savunma sisteminde rol oynayan bazı madde ve hücrelerin, böbreklerde birikmesi sonucunda ortaya çıkar. Başlıca iki çeşit nefrit vardır.
1. Ani gelişen süreli (akut) nefrit
2. Süregen (kronik) nefrit
Kısa süreli nefrit, çocuklarda sık rastlanılan bir hastalıktır. Bademcik ve cilt iltihaplarından sonra görülür. Kanlı idrar ve göz kapaklarında, yüzde, bacaklarda şişlik ile kendini belli eder. Çoğu defa 1-2 hafta içinde düzelir ve böbreklerde herhangi bir iz bırakmaz. Müzmin nefritler, bazen hiç belirti göstermeden sinsi bir şekilde başlar; bazı hastalarda ise kanlı idrar ve vücutta şişlik görülebilir. Hastalık yıllarca sürebilir.
Nefrotik sendrom nedir?
Nefrotik sendrom, idrarda aşırı protein kaybı ve vücutta şişmeyle seyreden bir hastalıktır. Çoğu defa kortizon ilacı ile kolayca tedavi edilir. Ancak tedavi kesildikten sonra tekrarlayabilir. Bu hastalık, çocukluk çağında sık, sık tekrarlasa bile, hasta erişkin yaşa ulaştıktan sonra çoğu defa iz bırakmadan tamamen iyileşir.
Çocuklarda böbrek yetersizliği ortaya çıkabilir mi?
Doğuştan olan böbrek ve idrar yolu hastalıklarında, müzmin nefritler sonucunda veya böbrek iltihaplarının sık, sık tekrarlanması ile çocukların böbrekleri de iş göremez hale gelebilir. Bu durum çok ilerlerse “son dönem böbrek yetersizliği” adını verdiğimiz tablo ortaya çıkar; zararlı maddeler, tuzlar ve su vücutta birikerek hayatı tehdit eder. Hastalığın bu safhasında diyaliz tedavisi veya böbrek nakli yapılması gerekir.
Çocuklara da diyaliz ve böbrek nakli yapılabilir mi?
Evet. Günümüzde teknik gelişmeler, diyaliz veya böbrek naklinin çocuklara da uygulanabilmesine olanak sağlamıştır.
Diyaliz tedavisi iki şekilde yapılabilir:
1. Makine ile diyaliz (hemodiyaliz)
2. Karın boşluğundan diyaliz (periton diyaliz)
Hemodiyaliz için hastanın haftada 2-3 defa 3-4 saat süreyle hastanede makineye bağlanması gerekir. Bu sırada büyük damarlara iğne ile girilerek vücut dışına çekilen kan, filtrelerden geçirilerek temizlenir. Periton diyalizi ise evde anne-babanın yardımıyla yada büyük çocukların kendileri tarafından uygulanan bir yöntemdir. Hastanın karın boşluğuna yerleştirilen bir borudan sıvı alıp verilerek yapılır. Periton diyalizi hastaneden uzakta bir yaşam imkanı sağladığı ve damar girişimi gerektirmediği için çocuklara daha uygun bir diyaliz yöntemidir. Son dönem böbrek yetersizlikli çocuklar için en iyi tedavi şekli böbrek naklidir. Günümüzde küçük çocuklara, hatta süt çocuklarına da böbrek nakli yapmak mümkündür.
Çocukları böbrek hastalıklarından korumak mümkün müdür?
Çocuklarda görülen böbrek hastalıklarının bir kısmını alacağımız tedbirlerle tamamen önlemek mümkün olabilir. Örneğin genel sağlık önlemleri ile toplumda bademcik iltihaplarını azaltarak akut nefritin ortaya çıkmasını engelleyebiliriz. Doğuştan yapı bozukluklarını, müzmin nefritler veya nefrotik sendromu tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak bu durumlarda erken tanı ile hastalık kolayca tedavi edilebilir veya hiç değilse ilerlemesi durdurulabilir. Örneğin, gebelik sırasında düzenli ultrason kontrolü yapılırsa, idrar yollarının şekil bozuklukları daha anne karnında iken tanınarak doğumdan hemen sonra gerekli önlemler alınabilir. İdrar yolu iltihaplarının ihmal edilmeden tedavi edilmesi ile de bunların tekrarlanması ve böbrek yetersizliği önlenebilir.
Çocuklarda böbrek hastalıklarının belirtileri nelerdir?
Bu belirtileri şöyle sıralayabiliriz:
* Kırmızı-kahverengi idrar
* Göz kapaklarında, yüzde, bacaklarda şişlik
* Karın ağrısı, böğür ağrısı
* İdrar yanması
* Sık, sık idrara çıkma
* Tuvalete yetişememe ve idrar kaçırma
* İdrarı boşaltamama ve damla, damla idrar yapma
* Ateş
* Çok su içip, çok idrara çıkma
* İdrar miktarının aniden azalması
* İştahsızlık
* Tekrarlayan kusmalar
* Kilo alımının veya büyümenin duraklaması
* Halsizlik
* Solukluk
böbrek ve idrar yolu hastalıklarında yukarıda sayılan belirtilerden biri veya birkaçı ortaya çıkabilir. Bazen belirtiler çok hafif olabilir ve çocuğu fazla rahatsız etmez. Ancak küçük belirtileri de önemsemek erken tanı yönünden çok önemlidir.